Pacjent zgłaszający się do psychiatry podczas wizyty często otrzymuje skierowanie na badania laboratoryjne, EKG, a w niektórych przypadkach – także na badania obrazowe. Może pojawić się pytanie: „Przecież przyszedłem z problemem psychicznym – dlaczego mam wykonywać badania dotyczące ciała?”.
Umysł i ciało działają razem
Objawy psychiczne nie zawsze wynikają wyłącznie z zaburzeń psychicznych. Czasami ich przyczyną mogą być choroby somatyczne, zaburzenia hormonalne, niedobory składników odżywczych, działania niepożądane leków czy wpływ substancji psychoaktywnych.
Przykładowo:
- przewlekłe zmęczenie, spadek energii i obniżenie nastroju mogą być związane zarówno z zaburzeniami depresyjnymi, jak i z niedokrwistością lub niedoczynnością tarczycy;
- kołatanie serca, uczucie niepokoju i duszność mogą występować w przebiegu zaburzeń lękowych, ale mogą również wynikać z chorób serca, chorób układu oddechowego lub zaburzeń hormonalnych.
Zdrowie psychiczne i zdrowie fizyczne są ze sobą nierozerwalnie związane. Dlatego jednym z ważnych elementów diagnostyki psychiatrycznej jest wykluczenie somatycznych przyczyn zgłaszanych objawów. Aby postawić trafną diagnozę i zaproponować skuteczne leczenie, psychiatra musi spojrzeć na pacjenta całościowo.
Dlaczego psychiatra zleca badania?
Badania laboratoryjne i dodatkowe konsultacje specjalistyczne mogą być potrzebne z kilku powodów.
- Wykluczenie chorób somatycznych
Niektóre choroby mogą powodować objawy, jak te, występujące w różnych zaburzeniach psychicznych. W takich sytuacjach leczenie psychiatryczne nie rozwiąże problemu, jeśli nie zostanie rozpoznana i leczona jego rzeczywista przyczyna. - Dobór leczenia
Przed rozpoczęciem farmakoterapii lekarz ocenia ogólny stan zdrowia pacjenta. Niektóre leki psychiatryczne mogą wpływać na pracę wątroby, nerek, serca czy gospodarkę metaboliczną. Znajomość wyników badań pozwala dobrać leczenie w sposób bezpieczny oraz uwzględnić ewentualne przeciwwskazania. - Monitorowanie leczenia
W trakcie terapii konieczne może być okresowe wykonywanie badań kontrolnych. Dzięki nim lekarz może kontrolować stan somatyczny pacjenta i wcześnie wykryć ewentualne działania niepożądane. Niektóre leki (takie jak np. sole litu) wymagają też regularnego monitorowania ich stężenia we krwi.
Jakie badania są najczęściej zlecane?
Zakres badań zawsze zależy od indywidualnego stanu pacjenta, jego historii choroby, zgłaszanych objawów oraz chorób przewlekłych. Do najczęściej wykonywanych badań należą:
- morfologia krwi,
- elektrolity,
- kreatynina (ocena funkcji nerek),
- AST, ALT, GGTP (ocena funkcji wątroby),
- glikemia,
- lipidogram,
- hormony tarczycy,
- stężenie witaminy D,
- stężenie witaminy B12,
- stężenie kwasu foliowego,
- żelazo i ferrytyna,
- CRP (marker stanu zapalnego).
Psychiatra może zalecić również regularne pomiary ciśnienia tętniczego i tętna oraz wykonanie EKG.
W zależności od obrazu klinicznego zasadne może być pogłębienie diagnostyki o:
- elektroencefalografia (EEG),
- tomografia komputerowa (TK),
- rezonans magnetyczny (MRI).
Czasami konieczna jest również konsultacja lekarza innej specjalności, np. neurologa, kardiologa, endokrynologa lub internisty.
Jak przygotować się do wizyty u psychiatry?
Wizyta psychiatryczna nie wymaga szczególnego przygotowania. Warto jednak zabrać ze sobą:
- dokumentację medyczną dotyczącą innych chorób,
- wyniki ostatnio wykonywanych badań,
- listę przyjmowanych leków,
- informacje o przebytych hospitalizacjach i konsultacjach specjalistycznych.
Czy badanie stężenia serotoniny i dopaminy we krwi ma sens?
W laboratoriach można znaleźć oferty badań stężenia serotoniny, dopaminy czy innych neuroprzekaźników we krwi obwodowej. Należy jednak pamiętać, że ich wartość diagnostyczna w psychiatrii jest znikoma. Stężenie neuroprzekaźników oznaczane we krwi nie odzwierciedla ich stężenia w mózgu.
Dzieje się tak między innymi dlatego, że funkcjonuje tzw. bariera krew–mózg, która oddziela krążenie obwodowe od ośrodkowego układu nerwowego.
W związku z tym, wyniki takich badań nie są użyteczne w diagnostyce depresji, zaburzeń lękowych czy innych chorób psychicznych. Oznaczenie stężenia serotoniny i dopaminy znajdują zastosowanie głównie w endokrynologii i onkologii w diagnostyce rzadkich nowotworów neuroendokrynnych.
Podsumowując, badania laboratoryjne i obrazowe są ważnym elementem opieki psychiatrycznej. Pozwalają wykluczyć somatyczne przyczyny objawów, bezpiecznie dobrać leczenie oraz monitorować jego przebieg. W procesie diagnostycznym i leczniczym ważne jest, by uwzględnić wzajemne oddziaływanie zdrowia psychicznego i fizycznego.
lek. Joanna Białowąs-Głowacz